Ik kreeg laatst feedback van mijn uitgever op mijn manuscript. Zo’n opmerking waarvan je meteen denkt: ja… daar heb je eigenlijk wel een punt.
De vraag was of er hier en daar iets meer tijdsaanduiding in het verhaal kon. Niet veel, maar genoeg zodat de lezer beter voelt hoeveel tijd er tussen gebeurtenissen zit en het verhaal beter kan plaatsen.
En daarna kwam er een bijna verontschuldigende zin achteraan:
‘Sorry voor deze vraag, want schrijvers haten doorgaans tijdlijnen, haha! Maar het kan je ook helpen richting te geven aan je verhaal. Denk maar aan die tip om een tijdlijn met post-its te maken.’
Ik moest lachen. Want het is waar. Schrijvers hebben een ingewikkelde relatie met tijdlijnen. Niet omdat we ze niet handig vinden. Maar omdat een verhaal in je hoofd zelden netjes in kalenderdagen bestaat. Het groeit eerder als een soort landschap.
Soms heb je meerdere stukken tegelijk helder in je hoofd: een gesprek dat pas later komt, een herinnering uit het verleden, een scène die emotioneel belangrijk voelt maar waarvan je nog niet precies weet waar hij hoort. Dus je schrijft hem alvast.
Ergens later schuif je hem weer op. Omdat er een andere scène tussendoor moet. Of omdat een gesprek meer ruimte nodig heeft. Of omdat een personage ineens anders reageert dan je eerst dacht. En dan verandert er ongemerkt van alles. Een scène verschuift een paar dagen. Een gebeurtenis komt eerder of juist later. Een emotie ontwikkelt zich anders.
Tot iemand van buiten meekijkt en voorzichtig vraagt: ‘Hoeveel tijd zit hier eigenlijk tussen?’ En dan besef je dat jij dat zelf ook niet meer helemaal weet.
Ik merk dat ik er een beetje tegenop zie om die tijdlijn echt te gaan maken. Maar eerlijk is eerlijk: dat gevoel heb ik eerder gehad tijdens het schrijven van dit boek. Er waren stukken die dichtbij kwamen. Persoonlijk waren. Die iets raakten uit mijn eigen leven. En toen vroeg ik me ook af: hoe ga ik daar met genoeg afstand naar kijken om er een goed verhaal van te maken?
Maar ook dat is uiteindelijk gelukt. Dus misschien geldt hier hetzelfde. Misschien moet ik gewoon beginnen met een paar post-its en kijken waar het verhaal me brengt. En wie weet ontdek ik onderweg dat mijn boek al die tijd toch al een tijdlijn had, alleen nog niet op papier.